Tworzenie książki (wyłącz)

Ten artykuł wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi. Należy w nim poprawić/wykonać działania: fakty i styl w sekcjach: Krótka historia, Flora i Fauna. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.

Ameryka Południowa – kontynent leżący na półkulach południowej oraz północnej i zachodniej. Od wschodu graniczy z Oceanem Atlantyckim, a od zachodu z Oceanem Spokojnym. Powierzchnia Ameryki Południowej wynosi 17,8 mln km². Od północy, przez Przesmyk Panamski, graniczy z Ameryką Północną. Oba te kontynenty nazywane są też przez Europejczyków Nowym Światem.

Spis treści 1 Dane geograficzne 1.1 Państwa Ameryki Południowej 2 Krótka historia 3 Bogactwa naturalne 4 Klimat 5 System wodny 6 Warunki naturalne 7 Ludność 7.1 Południowoamerykańskie rekordy 7.2 Języki 8 Flora i fauna 8.1 Flora 8.2 Fauna 9 Linki zewnętrzne 10 Zobacz też 11 Przypisy

[edytuj] Dane geograficzne

 Osobny artykuł: Geografia Ameryki Południowej.

Najdalej wysunięte punkty kontynentu na stałym lądzie:

• na północy – Przylądek Gallinas (12°25'N)
• na południu – Przylądek Froward (55°54'S)
• na zachodzie – Przylądek Parinas (81°22'W)
• na wschodzie – Przylądek Branco (34°47'W)

[edytuj] Państwa Ameryki Południowej

Flaga	Nazwa państwa	Pełna nazwa państwa	Stolica	Język urzędowy	Powierzchnia (w km²)	Liczba ludności	Gęstość zaludnienia (os./km²)	Waluta
	Argentyna	Republika Argentyńska	Buenos Aires	hiszpański	2 766 890	40 913 584	15	Peso argentyńskie
	Boliwia	Wielonarodowe Państwo Boliwia	La Paz	hiszpański	1 098 580	9 775 246	8,4	Boliviano
	Brazylia	Federacyjna Republika Brazylii	Brasilia	portugalski	8 511 965	198 739 269	23	Real brazylijski
	Chile	Republika Chile	Santiago	hiszpański	756 950	16 601 707	22	Peso chilijskie
	Ekwador	Republika Ekwadoru	Quito	hiszpański	283 560	14 573 101	49	Dolar amerykański
	Gujana	Kooperacyjna Republika Gujany	Georgetown	angielski	214 970	752 940	3,6	Dolar gujański
	Kolumbia	Republika Kolumbii	Bogota	hiszpański	1 138 910	43 677 372	39	Peso kolumbijskie
	Paragwaj	Republika Paragwaju	Asuncion	hiszpański, guarani	406 750	6 995 655	16,4	Guarani (waluta)
	Peru	Republika Peru	Lima	hiszpański, keczua, ajmara	1 285 220	29 546 963	23	sol
	Surinam	Republika Surinamu	Paramaribo	niderlandzki	163 270	481 276	2,9	Dolar surinamski
	Urugwaj	Wschodnia Republika Urugwaju	Montevideo	hiszpański	176 220	3 494 382	20	Peso urugwajskie
	Wenezuela	Boliwariańska Republika Wenezueli	Caracas	hiszpański	912 050	26 814 843	31	Boliwar

[edytuj] Krótka historia

 Osobny artykuł: Historia Ameryki Południowej i Środkowej.

Pierwsi ludzie przybyli do Ameryki Południowej z Azji (przez Cieśninę Beringa i Amerykę Północną) ok. 20 – 40 tys. lat temu^{[potrzebne źródło]}. W XVI w. konkwistadorzy z Hiszpanii i Portugalii doprowadzili do upadku cywilizacji tubylczych, ale Indianie do dziś stanowią znaczny odsetek mieszkańców Ekwadoru, Boliwii i Peru. Zróżnicowanie etniczne wiąże się najczęściej ze zróżnicowaniem społecznym. Najbiedniejsza i najmniej liczna jest ludność autochtoniczna - Indianie, najbogatsza zaś biała - napływowa i kreolska (potomkowie kolonizatorów). Większość mieszkańców kontynentu zamieszkuje wybrzeże, wnętrze lądu w dużej mierze jest słabo zagospodarowane. Ameryka Południowa była obszarem bardzo burzliwym politycznie. Po II wojnie światowej był to teren ostrych konfliktów społeczno-politycznych. Nad wieloma obszarami władzę sprawowały różne siły wojskowe, które blokowały rozwój^{[potrzebne źródło]}. Liczne były też obawy przed wpływami ze strony Związku Radzieckiego. W latach 50. XX w. doszło do licznych walk i wystąpień związanych m.in. z trudnymi warunkami życia i pracy, co w efekcie spowodowało upadek większości rządów dyktatorskich. Na początku lat 60. zeszłego stulecia dyktatura utrzymywała się tylko w kilku państwach Ameryki Łacińskiej (Dominikana, Nikaragua, Paragwaj). Lata 70. przyniosły większe otwarcie krajów Ameryki Południowej na świat, szukanie nowych kontaktów, partnerów itp.

[edytuj] Bogactwa naturalne

Główne złoża: miedź, rudy żelaza, cynk, ołów, cyna, mangan, wolfram, antymon, boksyty, uran, siarka, ropa naftowa, diament, srebro.

[edytuj] Klimat

W Ameryce Południowej występują wszystkie strefy klimatyczne, począwszy od klimatu równikowego na północy kontynentu, poprzez zwrotnikowy, podzwrotnikowy, umiarkowany do subpolarnego na południu kontynentu. Pod względem opadów w Ameryce Południowej są tereny o obfitych opadach (Nizina Amazonki), ale również pustynne (w Andach). Na pustyni Atacama występuje najdłuższy okres bez opadów (400 lat) od roku 1670-1972. Również minimalne średnie opady są tam najmniejsze i wynoszą 0,8 mm Maksymalne średnie opady notuje się w Lloro-Choco (Kolumbia) 12717 mm.^[1]

[edytuj] System wodny

Ok. 85% powierzchni Ameryki Południowej należy do zlewiska Oceanu Atlantyckiego. Największymi rzekami są: Amazonka, Parana, São Francisco, Orinoko. Wśród niewielkiej liczby jezior wymienić należy: Maracaibo, Patos, Titicaca.

Na zachodnich stokach Andów Patagońskich w Chile oraz na nizinie pacyficznej w Kolumbii i w środkowym biegu rzeki Magdaleny opady przekraczają nawet 7000 mm rocznie. Najbardziej suchymi obszarami są zachodnie stoki w środkowej części Andów (pustynia Atacama poniżej 20 mm). Na pustyni Atacama są miejsca, gdzie ostatni deszcz spadł 400 lat temu. W północnej części Chile, w mieście Arica roczne sumy opadów nie dochodzą do 1 mm, a w Iquique bywają okresy kilkunastoletnie, w których nie spada ani jedna kropla deszczu.

[edytuj] Warunki naturalne

Kontynent mało rozczłonkowany, półwyspy i wyspy stanowią niewielką część całej powierzchni kontynentu, największe półwyspy: Brunswick, Taitao. Główne wyspy: Ziemia Ognista, Riesco, Santa Inés. Ameryka Południowa jest kontynentem o przewadze terenów nizinnych, średnia wysokość 655 m n.p.m. Na zachodzie kontynentu biegną góry Andy, będące przedłużeniem Kordylierów z Ameryki Północnej. Najwyższym szczytem jest Aconcagua w Argentynie (6959 m n.p.m.), a najniżej położonym terenem jest obszar Salinas Chicas (42 m p.p.m.) na półwyspie Valdes. Największe wyżyny Ameryki Południowej to: Wyżyna Gujańska, Wyżyna Brazylijska, Wyżyna Patagońska, niziny to: Nizina Orinoko, Nizina Amazonki, Nizina La Platy,

[edytuj] Ludność

Amerykę Południową zamieszkuje ponad 392 mln mieszkańców (lipiec 2009). Ludność Ameryki Południowej jest zróżnicowana rasowo; Brazylia, Peru i Kolumbia to państwa o dużych mieszankach ras. Ludność tubylcza należy do rasy żółtej (mongoloidalnej) i zamieszkuje obecnie głównie Andy Środkowe, Peru i Ekwador, gdzie stanowi około 40% ludności. Główne języki tubylcze to keczua (język Inków) - około 10 mln osób, ajmara – około 1,5 mln osób i guarani – około 1 mln osób.

Kontynent jest bardzo nierównomiernie zaludniony. Najgęstszy wskaźnik zaludnienia posiada Ekwador (40 os./km²), a najmniejszy Surinam (3 os./km²). Największe skupiska ludności w Ameryce Południowej znajdują się na terenach aglomeracji: São Paulo (ok. 21 mln), Rio de Janeiro (12 mln), Lima (ok. 8 mln) i Bogota (ok. 7 mln).

Na kontynencie jest 12 niepodległych państw i jedno terytorium zależne – Gujana Francuska. W sąsiedztwie kontynentu leżą grupy wysp: (Falklandy, Galapagos, Antyle razem z Trynidad i Tobago, Ziemia Ognista), z których tylko niektóre są niepodległe, a pozostałe stanowią terytoria zamorskie innych państw.

[edytuj] Południowoamerykańskie rekordy

• największe miasto: São Paulo ( Brazylia) 20 mln mieszkańców (miasto)
• najwyższy szczyt: Aconcagua ( Argentyna) 6962 m n.p.m.
• najwyższy wulkan: Ojos del Salado ( Chile/ Argentyna) 6885 m n.p.m. – najwyższy wulkan świata
• najwyższy czynny wulkan: Llullaillaco ( Chile/ Argentyna) 6739 m n.p.m. – najwyższy czynny wulkan świata
• najniższy punkt: Salinas Chicas ( Argentyna) 42 m p.p.m
• największe jezioro: Maracaibo ( Wenezuela) 14 100 km²
• najdłuższa rzeka: Amazonka ( Peru/ Kolumbia/ Brazylia) 6570 km
• największe dorzecze: dorzecze Amazonki ( Peru/ Ekwador/ Kolumbia/ Brazylia) 7,2 mln km² – największe dorzecze świata
• najwyżej położona stolica świata: La Paz ( Boliwia) 3600-4100 m n.p.m.

[edytuj] Języki

Ameryka Południowa jest kontynentem wielojęzycznym. Głównymi językami są: portugalski, którym posługuje się 190 mln mieszkańców Brazylii (byłej kolonii portugalskiej) i hiszpański, którym mówi ok. 185 mln mieszkańców innych krajów (byłych kolonii hiszpańskich). W użyciu są też języki: niderlandzki, angielski, francuski, keczua, guarani i inne języki indiańskie. Językiem polskim posługuje się ok. 90 tys. mieszkańców polskiego pochodzenia z brazylijskich stanów Paraná, Santa Catarina i Rio Grande do Sul.

[edytuj] Flora i fauna

[edytuj] Flora

Ze względu na dość duże obszary nienaruszone przez człowieka, w Ameryce Południowej można spotkać liczne gatunki flory. W dorzeczu Amazonki występuje typowy deszczowy las tropikalny. Można też spotkać obszary o odmiennej roślinności: na Wyżynie Brazylijskiej – lasy monsunowe, półpustynie w Peru i Boliwii. Najczęściej spotykane rośliny użytkowe to: ziemniak, tytoń, kakaowiec, ananas.

[edytuj] Fauna

Świat zwierzęcy w Ameryce Południowej jest bogaty pod względem liczby i różnorodności gatunków; najbardziej typowe to: mrówkojad, tapir, małpy czepiaki i kapucynki, świnki morskie, nutrie, szynszyle, koszatniczki, lamy, papugi, kolibry, kondory, boa dusiciele oraz anakondy, kajmany, piranie.

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Relacja z podróży do Ameryki Południowej Anity Kucharskiej & Maćka "Krugera" Kiersztyna
• Ameryka Południowa – Informacje praktyczne, kursy walut, prognoza pogody, relacje z podróży

[edytuj] Zobacz też

• Geografia Ameryki Południowej

Przypisy

p • d • e Państwa Ameryki Południowej Argentyna • Brazylia • Boliwia • Chile • Ekwador • Gujana • Kolumbia • Paragwaj • Peru • Surinam • Urugwaj • Wenezuela Terytoria zależne Gujana Francuska • Falklandy

p • d • e Kontynenty Afryka Ameryka Południowa Ameryka Północna Antarktyda Australia Azja Europa Eurazja Eurafrasia Ameryka Afryka Południowa • Północna • Środkowa • Wschodnia • Zachodnia Ameryka Anglosaska • Centralna • Karaiby • Mezoameryka • Łacińska • Południowa • Północna • Środkowa Azja Bliski Wschód • Daleki Wschód • Południowa • Południowo-Wschodnia • Północna • Środkowa • Zachodnia • Zakaukazie Europa Południowa • Północna • Środkowa • Wschodnia • Zachodnia Australia i Oceania Oceania • Australia • Nowa Zelandia • Melanezja • Mikronezja • Polinezja • Australazja Obszary polarne Arktyka • Antarktyka Oceany Atlantycki (Atlantyk) • Arktyczny • Indyjski • Południowy • Spokojny (Pacyfik)

• Tę stronę ostatnio zmodyfikowano 13:18, 30 cze 2010.
• Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.

• Zasady ochrony prywatności
• O Wikipedii
• Informacje prawne

•