Austria

Republik Österreich Republika Austrii
Flaga Austrii Herb Austrii
Hymn: Land der Berge, Land am Strome (Kraju gór, kraju rzek)
Język urzędowy	niemiecki
Stolica	Wiedeń
Ustrój polityczny	Republika federalna
Głowa państwa	prezydent Heinz Fischer
Zależne od	Do 1955 od: ZSRR, USA, Francji, Wielkiej Brytanii
Szef rządu	kanclerz Werner Faymann
Powierzchnia  • całkowita  • wody śródlądowe	112. na świecie 83 871 km² 1,3%
Liczba ludności (X 2009)  • całkowita   • gęstość zaludnienia	93. na świecie 8 363 040[1]▲ 99,7 osób/km²
PKB (2007)  • całkowite   • na osobę	311,9 mld USD[2]▲ 37 511,5 USD▲
PKB (PPP) (2007)  • całkowite   • na osobę	266 mld USD▲ 32 051,1 USD▲
Jednostka monetarna	1 euro = 100 centów (EUR, €)
Bezwarunkowa kapitulacja III Rzeszy	8 maja 1945
Rozwiązanie III Rzeszy	23 maja 1945
Powstanie II Republiki Austriackiej	20 grudnia 1945
Przyznanie Austrii suwerenności przez mocarstwa	11 maja 1955
Strefa czasowa	UTC +1 – zima UTC +2 – lato
Kod ISO 3166	AT
Domena internetowa	.at
Kod samochodowy	A
Kod telefoniczny	+43
1 Dane z X 2009 podane za Statistik Austria (źródło) (niem.)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Republik Österreich w Wikicytatach

Austria, Republika Austrii (Österreich ^?/i, Republik Österreich ^?/i) – państwo położone w Europie Środkowej, federacja dziewięciu krajów związkowych (landów).

Stolica Austrii – Wiedeń – znajduje się na wschodzie kraju.

[edytuj] Pochodzenie nazwy

• Lista etymologii nazw państw

Austria

• niem. Österreich ze starowysokoniemieckiego ôstarrîhhi, znaczące "imperium na wschodzie". W IX wieku terytorium było wschodnią częścią imperium Franków, a także wschodnimi rubieżami osadnictwa niemieckiego na terenach Słowian. Za czasów Karola Wielkiego i w czasie wczesnego średniowiecza tereny te nazywano marchia orientalis (Marchia Wschodnia), co w lokalnym języku przyjęto jako właśnie ôstarrîhhi. To słowo po raz pierwszy pojawia się na dokumencie z 996 roku. Nazwy Ostmark (Marchia Wschodnia) używały hitlerowskie Niemcy po aneksji Austrii.
• arab. Nimsa: przypuszczalnie od słowiańskiego określenia Niemiec, poprzez język turecki.
• cz. Rakousko

[edytuj] Geografia

 Osobny artykuł: Geografia Austrii.

Powierzchnia całkowita: 83 871 km²

• ląd: 82 780 km²
• woda: 1 091 km²

Długość całkowita granic lądowych: 2 832 km

• Czechy: 632 km
• Liechtenstein: 35 km
• Niemcy: 784 km
• Słowacja: 91 km
• Słowenia: 330 km
• Szwajcaria: 164 km
• Węgry: 366 km
• Włochy: 430 km

Brak dostępu do morza.

• Najwyższy punkt: Grossglockner: 3 798 m n.p.m.
• Najniższy punkt: Jezioro Nezyderskie: 116 m n.p.m.
• Najdłuższa rzeka: Dunaj: 350 km
• Największe jezioro: Jezioro Bodeńskie: 541 km²

Zdjęcie satelitarne terenu Austrii

[edytuj] Podział administracyjny

 Osobny artykuł: Podział administracyjny Austrii.

W skład Austrii wchodzi dziewięć krajów związkowych (Land). Kraje związkowe dzielą się na 85 powiatów (Kreis) i 15 miast (Stadt) i na 2 368 gmin (Gemeinde). Stolica Austrii – Wiedeń – stanowi od roku 1986 oddzielny kraj związkowy.

		Polska nazwa	Niemiecka nazwa	Stolica	Powierzchnia	Ludność
1		Burgenland	Burgenland	Eisenstadt	3965 km²	227 570
2		Karyntia	Kärnten	Klagenfurt	9536 km²	559 400
3		Dolna Austria	Niederösterreich	Sankt Pölten[3]	19 178 km²	1 545 800
4		Górna Austria	Oberösterreich	Linz	11 982 km²	1 376 800
5		Salzburg	Salzburg	Salzburg	7154 km²	515 330
6		Styria	Steiermark	Graz	16 392 km²	1 183 300
7		Tyrol	Tirol	Innsbruck	12 648 km²	673 500
8		Przedarulania	Vorarlberg	Bregenz	2601 km²	372 790
9		Wiedeń	Wien	–	415 km²	1 550 120
* Do 1986 stolicą Dolnej Austrii był Wiedeń.
Kraje związkowe Austrii

[edytuj] Parki narodowe

Park Narodowy Jezioro Nezyderskie-Seewinkel (Burgenland) – jedyny w Europie Środkowej park założony na terenach stepowych. Na jego terenie znajduje się Jezioro Nezyderskie – typowe jezioro stepowe, wokół tereny porośnięte trzciną i sitowiem, liczne małe solanki i pasy podmokłych łąk. Przede wszystkim w okresie ptasich wędrówek, tj. wiosną i jesienią teren parku stanowi azyl da przelatujących ptaków.
www.neusiedlersee.com

Park Narodowy Nockberge (Karyntia) – Kopulaste szczyty zbudowanych ze skał krystalicznych gór "Nocken" stanowią charakterystyczny element krajobrazu tej części Karyntii. Park Narodowy Nockberge leży na wysokości 1300-2440 m n.p.m. Tereny te są jednocześnie świadectwem wielowiekowych tradycji agrokulturalnych tego regionu.
www.nationalparknockberge.at

Park Narodowy Wysokich Taurów (Karyntia, Salzburg) – Najcenniejszy skarb Parku Narodowego Wysokie Taury stanowią typowe alpejskie krajobrazy z turniami, lodowcami, wodospadami, dolinami a także bogaty świat roślin i zwierząt. Tajemnice parku można zgłębiać na wiele różnych sposobów – podczas pieszych wędrówek, w ramach prelekcji ze slajdami i imprez specjalnych, np. dni dla dzieci lub dni wędrówek wysokogórskich.
www.hohetauern.at

Park Narodowy Łęgów Naddunajskich (Dolna Austria) – Naddunajskie łęgi to największe tego typu tereny w Europie Środkowej. Dają schronienie blisko 5000 gatunków ptactwa, w tym wielu gatunkom ginącym. Są to także tereny rekreacyjne dla mieszkańców Wiednia. Po okolicach można wędrować pieszo lub przedzierać się łodzią przez rozlewiska. Sceneria tych wypraw jest niepowtarzalna.
www.donauauen.at

Park Narodowy Wysokie Taury – Sportgastein, Austria

Park Narodowy Doliny Dyi (Austria) (Dolna Austria) – Dolina Dyi na północy Dolnej Austrii uważana jest za jedną z najpiękniejszych austriackich dolin, zbudowanych ze skał magmowych. Spotkać tu można wiele gatunków roślinności panońskiej. Dolina Thaya to najdalej na zachód wysunięty naturalny teren występowania wielu z nich. Wcinające się w masywy skalne kręte koryta rzek, łąki pokryte kobiercami kwiatów i strome ściany skalne to charakterystyczny krajobraz doliny. Oprócz niepowtarzalnego piękna przyrody park ten, leżący częściowo na terenie Czech, fascynuje ponadto bogactwem zamków i ruin oraz legend, krążących wokół nich.
www.np-thayatal.at

Park Narodowy Alp Wapiennych (Górna Austria) – leży w regionie Pyhrn-Eisenwurzen i obejmuje swym zasięgiem także wyższe partie Alp Wapiennych. Na terenie parku żyją jelenie szlachetne, sarny i kozice, można także spotkać rzadkie już dziś gatunki płazów.
www.kalkalpen.at

Park Narodowy Gesäuse (Styria) – Kraina między Admont a Hieflau przecina wijąca się rzeka Enns, otoczona przez potężną ścianę lasu i porośnięte drzewami zbocza gór. Szlaki pieszych wędrówek przecinają imponujący krajobraz, który zachęca do wspinaczki, wycieczek raftingowych i pieszych wędrówek.
www.nationalpark.co.at

[edytuj] Historia

 Osobny artykuł: Historia Austrii.

• 500-200 p.n.e. – tereny dzisiejszej Austrii zamieszkiwane przez plemiona celtyckie
• 15 p.n.e. – podbicie tych ziem przez Cesarstwo Rzymskie
• IX wiek – Marchia Wschodnia (Ostmark) Karola Wielkiego
• 843 - Traktat w Verdun: rozpad Cesarstwa Karolingów. Tereny dzisiejszej Austrii częścią księstwa Bawarii i królestwa niemieckiego
• 976 - król niemiecki Otton II wydziela dzieli Księstwo Bawarii tworząc Marchię Wschodnią (Austrię) i Księstwo Karyntii
• 976-1246 – panowanie dynastii Babenbergów
• od 1276 – panowanie dynastii Habsburgów
• 1477 – odziedziczenie Franche-Comté i Niderlandów przez Habsburgów
• 1516 – wnuk cesarza rzymsko-niemieckiego i władcy Austrii Maksymiliana – Karol I Habsburg królem Hiszpanii
• 1519 – Karol I Hiszpański – cesarzem rzymsko-niemieckim jako Karolem V
• 1526 – bitwa pod Mohaczem – uzyskanie przez Habsburgów tronów Czech i Węgier
• 1556 – abdykacja Karola V – rozdziela swoje imperium na dwie części, oddając Hiszpanię, Niderlandy, Franche-Comté, Lombardię, Neapol, Sycylię, Sardynię i kolonie w Ameryce swojemu synowi Filipowi II, a tereny dzisiejszej Austrii, Śląsk, Czechy i zachodnie Węgry swojemu bratu Ferdynandowi. Habsburgowie dzielą się tym samym na linię hiszpańską i austriacką
• XVI-XVII w. - kolejne wojny z Turkami o Węgry
• 1683 – zwycięstwo wojsk Jana III Sobieskiego i niemieckich nad armią turecką pod Wiedniem
• 1699 – pokój w Karłowicach z Turcją
• 1714 – Pokój w Rastatt (patrz pokój w Utrechcie) z Francją i Hiszpanią
• 1720 – zamiana Sardynii na Sycylię z Sabaudią
• 1735 – strata na rzecz Burbonów hiszpańskich Neapolu i Sycylii
• 1740-1763 - wojny o Śląsk z Prusami przegrane przez Austrię. Habsburgowie tracą na rzecz Prus większość Śląska (bez Opawy i Cieszyna)
• II poł. XVIII w. – panowanie Marii Teresy. Pierwsze reformy w duchu centralizmu i "oświeconego absolutyzmu"
• 1772– Austria uczestniczy w I rozbiorze Polski
• 1775 – przyłączenie Bukowiny do Austrii
• 1792 – początek wojen z rewolucyjną Francją
• koniec XVIII w. – reformy Józefa II, ograniczające wpływy szlachty i Kościoła na władzę państwową, reforma edukacji, armii i sądownictwa

1704 r. muszkieter austriacki

Alpy Centralne

Wieś Eichenhain

Wiedeń

Innsbruck

• 1795
  • utrata Niderlandów Austriackich na rzecz Francji
  • udział w III rozbiorze Polski
• 1804 – wobec groźby rozpadu Rzeszy Niemieckiej, z ziem należących do Habsburgów austriackich powstaje Cesarstwo Austriackie
• 1806 – Święte Cesarstwo Rzymskie (I Rzesza Niemiecka) rządzone przez Habsburgów od XV w. zostaje rozwiązane pod naciskiem zwycięskiego Napoleona
• 1809 – po pokoju w Schönbrunn cesarz Austrii utracił tereny północnej Galicji (Lublin, Kielce, Kraków) na rzecz Księstwa Warszawskiego oraz Dalmację i Słowenię na rzecz Cesarstwa Francji
• 1815 – kongres wiedeński – potwierdzenie utraty przez Habsburgów Belgii i ziem III rozbioru Polski, odzyskanie terenów Dalmacji i Słowenii. Uzyskanie Wenecji. Powstanie Związku Niemieckiego, na którego czele stanął cesarz Austrii
• 18 sierpnia 1830 – w pałacu Schönbrunn koło Wiednia na świat przychodzi Franciszek Józef von Habsburg, przyszły cesarz Austrii Franciszek Józef I
• 1846 – przyłączenie Rzeczypospolitej Krakowskiej
• 1848 – Wiosna Ludów w Cesarstwie Austriackim, upadek Metternicha, abdykacja cesarza Ferdynanda I i wstąpienie na tron 18-letniego Franciszka Józefa I (niem. Franz-Joseph I)
• 1848-1849 – wiosna ludów i wojna austriacko-węgierska o niepodległość państwa Madziarów. Austriacy przy pomocy Rosjan stłumili rewolucję. Ciężkie represje na terenie Węgier
• 1853-1855 – Wrogie Rosji stanowisko Austrii w czasie wojny krymskiej. Pogorszenie stosunków z Rosją
• 1859 Wojna austriacko-francuska: Bitwa pod Solferino – utrata Lombardii i zarazem hegemonii we Włoszech na rzecz Sardynii. Klęska austriacka umożliwia zjednoczenie Włoch pod berłem króla Sardynii
• 1866 – wojna austriacko-pruska o supremację na terenie Niemiec. Przegrana Austriaków pod Sadową i utrata hegemonii w Niemczech na rzecz Prus, utrata na rzecz sprzymierzonych z Prusami Włoch terytoriów Wenecji
• od 1867 – w wyniku klęski w wojnie z Prusami nastąpiły reformy państwowe. Powstanie dualistycznej monarchii Austrii i Węgier. Austria (Przedlitawia) objęła tereny Austrii właściwej, Słowenii, Dalmacji, Czech, Moraw, Śląska, Galicji i Bukowiny. Galicja cieszyła się rozszerzoną autonomią z sejmem i rządem. Nastąpiła demokratyzacja systemu władzy w państwie
• 1878 – w toku wojny rosyjsko-tureckiej, Austria rozpoczęła zbrojną okupację Bośni i Hercegowiny
• 1908 – aneksja Bośni i Hercegowiny
• 1914 – Austro-Węgry przystąpiły do wojny światowej po stronie Niemiec. Okupowały tereny Królestwa Polskiego, gdzie ustanowione zostało m.in. generał-gubernatorstwo austriackie ze stolicą w Lublinie
• 1916 – śmierć Franciszka Józefa, na tron wstąpił cesarz Karol I
• 1918
  • plan Karla Rennera i Otto Bauera ("Zagadnienie narodowości a socjaldemokracja") utworzenia w ramach Cesarstwa Austro-Węgierskiego federacji narodów (zakończył się fiaskiem). Aurel Popovici przedstawił plan zbudowania w ramach Austrii 15 kantonów narodowościowych. Na propozycję nie godzą się głównie Węgrzy, którzy straciliby w wyniku reformy kluczową pozycję w związku z Austrią
  • powstała republika z socjaldemokratą Karlem Rennerem na czele. Nastąpiło odłączenie się Węgier, Czechosłowacji (problem z Niemcami Sudeckimi) i ziem jugosłowiańskich
• 1918-1922 – zabiegi Austrii o przyłączenie się do Niemiec. Projekt ten miał poparcie socjaldemokratycznego rządu Karla Rennera, wtórował temu także obóz wszechniemiecki. Zdecydowanie przeciwni "Anschlussowi" byli chrześcijańscy demokraci, którzy opowiadali się za niezależnością Austrii. Ostatecznie sprawę uregulowało wydanie 4 października 1922 tzw. Protokołów Genewskich, w których mocarstwa Ententy udzieliły Austrii 650 mln złotych koron pożyczki, w celu uzdrowienia austriackiej gospodarki. W zamian Austria wyrzekła się "Anschlussu"
• 1919 – Austria podpisała traktat z Saint-Germain-en-Laye, w którym zgodziła się ze stratami terytorialnymi, ograniczeniem liczby wojska oraz z zakazem połączenia się z Niemcami. Nastąpiły plebiscyty w Karyntii i w Burgenlandzie wygrane przez Austrię. Oba kraje związkowe w większości zostały przyłączone do Austrii (Karyntia powróciła, natomiast Burgenland był wcześniej terytorium węgierskim, na którym przeważała ludność niemieckojęzyczna)
• 1929 – zawarty został układ o unii celnej, walutowej i ekonomicznej między Republiką Austrii a Niemcami (zwany "ukrytym anszlusem"), unieważniony wkrótce decyzją Rady Ligi Narodów
• 1932-1938 rządy przedstawicieli Partii Chrześcijańsko-Społecznej pod wodzą Engelberta Dolffussa i Kurta von Schuschnigga. Austria próbowała opierać swe bezpieczeństwo międzynarodowe na paktach z Włochami i Wielką Brytanią. PCh-S w przeciwieństwie do narodowych socjalistów i socjaldemokratów była przeciwna Anschlussowi. Zaznaczył się silny wpływ Kościoła katolickiego na bieg spraw w kraju
• 13 marca 1938 – Anschluss Austrii (przyłączenie) do III Rzeszy jako prowincja Ostmark. Na czele rządu stał Arthur Seyss-Inquart. Anschluss został poparty przez socjaldemokratów austriackich (Karl Renner)
• jesień 1938 – do Austrii przyłączona została południowa część zamieszkanego przez Niemców pogranicza odebranego Czechosłowacji (→ Kraj Sudecki)
• 1945
  • kwiecień – wojska radzieckie opanowały większość terytorium Austrii i zdobyły Wiedeń. Powstał rząd Karla Rennera, opierający się na koalicji socjalistów, chadeków i komunistów. Zyskał akceptację ZSRR, później także i zachodnich aliantów
  • 4 lipca – 4 mocarstwa zawarły porozumienie w sprawie Austrii, powstała Rada Sojusznicza sprawująca władzę zwierzchnią nad krajem. Miała prawo zatwierdzić konstytucję, poza tym akceptowała (lub nie) decyzje prowizorycznego rządu i parlamentu austriackiego. Taka akceptacja wymagała zgody wszystkich 4 mocarstw
  • podział Austrii na strefy okupacyjne – amerykańską, brytyjską, francuską i radziecką. Wiedeń podobnie jak Berlin podzielony na 4 sektory kontroli
  • 20 grudnia – premier Karl Renner został wybrany na stanowisko prezydenta II Republiki, premierem został chadek Leopold Figl. Utworzył on rząd oparty na koalicji komunistów, socjalistów i chadeków (mimo iż chadecja posiada samodzielnie większość w Radzie Narodowej). Rządy socjalistyczno-chadeckie trwały do 1966. W 1948 gabinet opuścili komuniści (w wyniku protestu przeciwko planowi Marshalla)
• 1946 – reformy społeczne w kraju, m.in. upaństwowienie wielkich przedsiębiorstw (banki, kopalnie). Pierwsze ustawy denazyfikacyjne – obostrzone na żądanie aliantów
• 1953 – zmiana szefa rządu – Leopolda Figla zastąpił Julius Raab
• 1955
  • kwiecień – w Moskwie kanclerz Austrii Julius Raab i minister spraw zagranicznych Leopold Figl podpisali porozumienie
  • 15 maja – Traktat państwowy w sprawie odbudowy niezawisłej demokratycznej Austrii podpisany przez ministrów spraw zagranicznych ZSRR, Wielkiej Brytanii, USA, Francji i Austrii
  • 27 lipca – wejście w życie traktatu
  • 26 października 1955
    • parlament Austrii uchwalił konstytucję oraz deklarację o wieczystej neutralności
    • ostatni żołnierz Armii Radzieckiej opuścił granice Austrii
  • 6 grudnia – cztery mocarstwa ostatecznie uznały wieczystą neutralność Austrii
  • 15 grudnia – Austria została przyjęta do ONZ
• 16 kwietnia 1956 – Austria została przyjęta do Rady Europy
• 1960 – przystąpienie do EFTA
• 1961 – w Wiedniu odbyła się konferencja międzynarodowa z udziałem Johna Kennedy'ego i Nikity Chruszczowa
• 1966 – chadecy przejęli całkowitą władzę w państwie. Rozpoczęły się rządy Josefa Klausa
• 1968 – zgoda na powrót ostatniego następcy tronu (kronprinza) Ottona Habsburga do kraju. Nie udało mu się jednakże odzyskać swego majątku
• 1970 – wygrana w wyborach socjalistów Brunona Kreisky'ego. Rządy mniejszościowe z poparciem Partii Wolnościowej, później samodzielne rządy socjaldemokratów
• 1971 – były minister spraw zagranicznych Kurt Waldheim został wybrany na sekretarza generalnego ONZ. Przedłużono jego kadencję w 1976
• 1973 – Austria w przeciwieństwie do innych krajów Europy Zachodniej poparła w konflikcie żydowsko-arabskim Arabów, przez co naraziła się na pogorszenie stosunków z Izraelem
• 1981 – Kurt Waldheim odszedł ze stanowiska sekretarza ONZ
• 1983 – przegrana socjaldemokratów w wyborach. Doszło do utworzenia koalicji narodowców i socjalistów pod przywództwem Freda Sinowatza.
• 1986 – Kurt Waldheim został prezydentem Austrii. W 1987 rozpoczął się jego bojkot przez Stany Zjednoczone (ma zakaz wstępu do tego kraju, nieuchylony do dziś) oraz Izrael (wycofał swego ambasadora z Austrii). Powodem są zarzuty o udział w eksterminacji greckich Żydów podczas II wojny światowej
• 1987 – po krótkotrwałej koalicji socjaldemokratów z populistami z Partii Wolnościowej powrót do idei koalicji "czerwono-czarnej". Szefem rządu został Franz Vranitzky
• 1989 – rząd złożył wniosek o podjęcie negocjacji członkowskich ze wspólnotami europejskimi
• 1992 – w wyborach prezydenckich zwyciężył Thomas Klestil. Koniec bojkotu Austrii przez USA i Izrael
• 1 stycznia 1995 Austria została pełnoprawnym członkiem Unii Europejskiej. Zachowała jednakże neutralność (pozostaje poza strukturami UZE). Przedstawiciel Austrii został komisarzem ds. rolnictwa w komisji Jacques'a Santera
• 1997 – kanclerz Viktor Klima objął urząd. Franz Vranitzky odszedł na polityczną emeryturę
• 1998 – Austria sprawowała półroczne przewodnictwo w Unii Europejskiej
• 1999 – Austriak Walter Schwimmer wygrał rywalizację z Hanną Suchocką o funkcję sekretarza generalnego Rady Europy
• 2000 – skandal międzynarodowy związany z dojściem do władzy Partii Wolnościowej Jörga Haidera jako juniorpartnera chadecji. Kanclerzem został Wolfgang Schüssel (ÖVP – Partia Ludowa). Rozpoczął się prawie roczny bojkot Austrii na forum Unii Europejskiej zakończony po opublikowaniu raportu "trzech mędrców"
• 2002
  • 1 stycznia – Austria przystępuje do unii monetarnej wewnątrz Unii Europejskiej, zmiana szylinga austriackiego na euro
  • kryzys rządowy w Austrii w związku z odroczeniem reformy podatkowej. Ponowne wybory do Rady Narodowej – przytłaczająca wygrana chadeków (44% głosów). Rozpoczął pracę Konwent Konstytucyjny mający za zadanie opracować nową konstytucję dla kraju (poprzednia pochodziła jeszcze z 1920)
• 2003 – sformowanie nowego gabinetu kanclerza Schüssela
• 2004 – wybory prezydenckie w Austrii
• 2006 – wybory parlamentarne w Austrii
• 2007 – rozpoczęcie rządów wielkiej koalicji partii socjaldemokratycznej i chadeckiej
• 2008 – rozpad wielkiej koalicji, wybory parlamentarne i powtórne zawiązanie wielkiej koalicji; organizacja Euro 2008 (wspólnie ze Szwajcarią)

[edytuj] Gospodarka

 Osobny artykuł: Gospodarka Austrii.

W Austrii występuje społeczna gospodarka rynkowa. Podatki stanowią 43% PKB, co jest poziomem nieco niższym niż w krajach skandynawskich. PKB per capita w 2006 roku wynosiło nominalnie 38 tys. 961 dolarów, a po zmierzeniu parytetem siły nabywczej 36 tys. 031 dolarów, stawiając Austrię w światowej czołówce pod tym względem. Bezrobocie w zależności od metody liczenia wynosi 4,4% albo 6,8%. Wskaźnik Giniego, czyli poziom rozpiętości w dochodach, wynosi 29 i jest jednym z najniższych na świecie.

[edytuj] Edukacja

W najbliższych latach Austria zamierza reformować swój system edukacji na wzór istniejącego w Skandynawii. W 2008 roku w wybranych szkołach na próbę zostaną wprowadzone tamtejsze rozwiązania. Trwa również debata nad zniesieniem stosunkowo niskich opłat za studia wprowadzonych podczas ostatniej kadencji przez centroprawicową Austriacką Partię Ludową.

Zobacz też: Austriackie uczelnie wyższe

[edytuj] Religia

Chociaż Austria była i jest krajem niemieckojęzycznym, nie rozwinęła się tam nigdy poza okolicami Salzburga i krajami jej podległymi, jak Czechy, silna formacja protestancka. Cesarstwo Austriackie było jednym z fundamentów europejskiego katolicyzmu. W XVIII wieku jednak cesarz Józef II Habsburg skonfiskował część majątków kościelnych, przekazując je na szkolnictwo, wojsko i administrację, zakazał także pielgrzymek.

W 2005 roku praktykowało około 9% społeczeństwa, podczas gdy w 1995 roku praktykowało jeszcze 14% społeczeństwa. Do Kościoła rzymskokatolickiego w 2005 należało 68,5% społeczeństwa; resztę stanowili protestanci (4,7%), muzułmanie (4,2%), prawosławni (2,2%), starokatolicy (0,2%), wyznawcy pozostałych religii (około 3%) oraz bezwyznaniowcy (17,1%).

[edytuj] Kultura

[edytuj] Muzyka

Dziś Austria i jej kultura w dużej mierze kojarzy się z muzyką i to muzyką klasyczną. To tu urodził się i tworzył Wolfgang Amadeusz Mozart, syn innego znanego kompozytora, również związanego z Austrią – Leopolda Mozarta. Tu urodzili się bracia Józef i Michael Haydn oraz Johann Strauss ojciec, syn i wnuk, Josef Strauss i Eduard Strauss. Poza nimi także Franz Schubert, Anton Bruckner, Gustav Mahler oraz Arnold Schönberg, Anton Webern, Alban Berg i inni. W samym Wiedniu żyło i tworzyło również wielu kompozytorów nie tylko związanych z cesarskim dworem. Należy tu wymienić choćby takie nazwiska jak Ludwig van Beethoven, Antonio Salieri, Christoph Willibald Gluck czy twórców operetki Ferenca Lehára i Imre Kálmána. Także wielu znanych dyrygentów również pochodzi z tego kraju. Są to przede wszystkim Herbert von Karajan, Karl Böhm, czy Erich i Carlos Kleiber.

Filharmonicy wiedeńscy to dziś jedna z najbardziej renomowanych orkiestr świata, podobnie jak Wiener Staatsoper czy Festiwal w Salzburgu, jeśli chodzi o operę. Z austriacką operą związane są zresztą jeszcze nazwiska librecistów i tu trzeba choćby wspomnieć Lorenzo da Pontego i Pietra Metastasia.

[edytuj] Architektura i malarstwo

Wśród austriackich architektów i malarzy należy wymienić takie nazwiska jak: Johann Bernhard Fischer von Erlach, Otto Wagner, Adolf Loos, Hans Hollein, Ferdinand Georg Waldmüller, Rudolf von Alt, Hans Makart, Gustav Klimt, Oskar Kokoschka, Egon Schiele, Carl Moll, czy Friedensreich Hundertwasser.

[edytuj] Literatura

Z Austrią są związane nazwiska takich pisarzy, dramatopisarzy i poetów jak zdobywcy Nagrody Nobla: Elfriede Jelinek, Peter Handke i Daniel Kehlmann, a także Arthur Schnitzler, Stefan Zweig, Thomas Bernhard, Franz Kafka, Robert Musil, Georg Trakl, Franz Werfel, Franz Grillparzer, Rainer Maria Rilke, Adalbert Stifter, Karl Kraus oraz Eva Ibbotson.

[edytuj] Inne dziedziny

Wielu znanych naukowców, ekonomistów, psychologów czy filozofów także pochodziło z Austrii. Wśród przedstawicieli nauk ścisłych, przyrodniczych i technicznych światowe uznanie zdobyli: fizycy – Ludwig Boltzmann, Ernst Mach, Victor Franz Hess, Christian Andreas Doppler, Lise Meitner, Erwin Schrödinger, Wolfgang Pauli i s Anton Zeilinger, matematyk – Kurt Gödel, filozofowie Ludwig Wittgenstein i Karl Popper, inżynierów mogą reprezentować Ferdinand Porsche, czy Siegfried Marcus, a biologię Gregor Mendel oraz Konrad Lorenz.

Także psychologia jest nauką, która wiele zawdzięcza Austrii. Stąd pochodzi twórca psychoanalizy Zygmunt Freud, ale także Alfred Adler, Paul Watzlawick czy Hans Asperger, a z psychiatrów Viktor Frankl.

Nauki ekonomiczne reprezentują: Joseph Schumpeter, Eugen von Böhm-Bawerk, Ludwig von Mises oraz Friedrich Hayek.

Do najbardziej znanych Austriaków należy również aktor i gubernator stanu Kalifornia – Arnold Schwarzenegger.

[edytuj] Demografia

 Osobny artykuł: Demografia Austrii.

Wykres liczby ludności Austrii na przestrzeni ostatnich 140 lat (tys. osób)

[edytuj] Miasta

 Osobny artykuł: Miasta Austrii.

Największe miasta Austrii:

Wiedeń

Graz

Salzburg

	Herb	Miasto	Liczba mieszkańców (2006)	Kraj związkowy
1		Wiedeń	1 651 365	Wiedeń
2		Graz	244 537	Styria
3		Linz	188 407	Górna Austria
4		Salzburg	148 549	Salzburg
5		Innsbruck	116 881	Tyrol
6		Klagenfurt	92 404	Karyntia
7		Wels	58 607	Górna Austria
8		Villach	58 290	Karyntia
9		Sankt Pölten	51 068	Dolna Austria
10		Dornbirn	43 864	Vorarlberg

[edytuj] Ustrój polityczny

Austria posiada 10 głosów w Radzie Unii Europejskiej i 21 miejsc w Parlamencie Europejskim. W Komisji Europejskiej reprezentował ją od 1995 do 2004 Franz Fischler (wcześniej minister rolnictwa Austrii), od 2004 Benita Ferrero-Waldner (wcześniej minister spraw zagranicznych Austrii). Kanclerzem jest od 2008 Werner Faymann, przewodzący koalicji socjalistów i konserwatystów. Funkcję prezydenta sprawuje od 8 lipca 2004 Heinz Fischer.

Ustrój Austrii reguluje konstytucja z 1 października 1920 r.

Austria nie jest członkiem żadnego paktu wojskowego; narzucony jej 15 maja 1955 przez Wielką Brytanię, USA, ZSRR i Francję Traktat państwowy w sprawie odbudowy niezawisłej demokratycznej Austrii (będący traktatem mającym rangę konstytucyjną) zobowiązuje ją do zachowania "wieczystej neutralności". W obliczu konfliktów w krajach sąsiadującej byłej Jugosławii w latach 90. odzywały się w Austrii głosy, że konstytucję kraju trzeba zmienić i przystąpić do NATO. Rząd jednak nie zdecydował się na tę zmianę i państwo nadal zachowuje militarną neutralność. Austriackie siły zbrojne szkolone są na potrzeby obrony granic państwowych, wojskowa doktryna kraju nawiązuje do taktyki jeża z nastroszonymi kolcami (wykorzystywany jest tu często propagandowo kształt granic państwa, nieco podobny do skulonego zwierzęcia z ryjkiem skierowanym na zachód), a nawet nazwa produkowanych w Austrii wojskowych transporterów opancerzonych – Pandur – kojarzy się historycznie z ochroną granic.

[edytuj] Partie polityczne

Po wyborach parlamentarnych 01.10.2006 r. mandaty zdobyli kandydaci socjaldemokratycznej SPÖ (68), chadeckiej ÖVP (66), Zieloni (21), prawicowe FPÖ (21) oraz BZÖ (7).

28.09.2008 r. w Austrii odbyły się przedterminowe wybory. Największe poparcie zdobyli socjaldemokraci SPÖ (29,7%) oraz chadecy ÖVP (25,6%). Sukces odniosła skrajna prawica – FPÖ (18,01%) oraz BZÖ (10,88%). Na piąte miejsce przesunęli się Zieloni Die Grünen (9,79%)^[1].

[edytuj] Zobacz też

• hymn państwowy, herb Austrii, flaga Austrii
• Austro-Węgry
• Polskie odpowiedniki niemieckich nazw geograficznych
• Austriackie tańce ludowe

Przypisy

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Parlament Austriacki
• Prezydent Austrii
• Rząd Austrii
• Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej
• Kurier on-line
• Der Standard on-line
• Die Presse on-line
• Austriacka Agencja Prasowa

p • d • e Państwa Europy Albania • Andora • Austria • Belgia • Białoruś • Bośnia i Hercegowina • Bułgaria • Chorwacja • Czarnogóra • Czechy • Dania • Estonia • Finlandia • Francja • Grecja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Islandia • Kazachstan • Liechtenstein • Litwa • Luksemburg • Łotwa • Macedonia • Malta • Mołdawia • Monako • Niemcy • Norwegia • Polska • Portugalia • Rosja • Rumunia • San Marino • Serbia • Słowacja • Słowenia • Szwajcaria • Szwecja • Turcja • Ukraina • Watykan • Węgry • Wielka Brytania • Włochy Państwo nieuznawane na arenie międzynarodowej Naddniestrze[1] Terytoria zależne Gibraltar (Wielka Brytania) • Guernsey (Wielka Brytania) • Jan Mayen (Norwegia) • Jersey (Wielka Brytania) • Svalbard (Norwegia) • Wyspa Man (Wielka Brytania) • Wyspy Owcze (Dania) Państwo sui generis/terytorium sporne Kosowo[2] ↑ Mołdawska Republika Naddniestrza nie jest uznawana przez żadne państwo. ↑ Republika Kosowa jednostronnie ogłosiła niepodległość, która jest uznawana przez 69 ze 192 państw członkowskich ONZ, 22 z 27 Unii Europejskiej i 24 z 28 NATO, w tym Polskę. Obecnie działa tam administracja Organizacji Narodów Zjednoczonych - UNMIK, administracja Republiki Kosowa oraz specjalna misja Unii Europejskiej - EULEX.

p • d • e Kraje alpejskie  Austria •  Francja •  Liechtenstein •  Monako •  Niemcy •  Słowenia •  Szwajcaria •  Węgry •  Włochy

Członkostwo w organizacjach międzynarodowych p • d • e Unia Europejska Państwa członkowskie Austria (1995) • Belgia (1958) • Bułgaria (2007) • Cypr (2004) • Czechy (2004) • Dania (1973) • Estonia (2004) • Finlandia (1995) • Francja (1958) • Grecja (1981) • Hiszpania (1986) • Holandia (1958) • Irlandia (1973) • Litwa (2004) • Luksemburg (1958) • Łotwa (2004) • Malta (2004) • Niemcy (1958/1990) • Polska (2004) • Portugalia (1986) • Rumunia (2007) • Słowacja (2004) • Słowenia (2004) • Szwecja (1995) • Węgry (2004) • Wielka Brytania (1973) • Włochy (1958) Terytoria specjalne wchodzące w skład Unii na podst. art. 349 TFUE Athos (gr.) • Azory (port.) • Büsingen am Hochrhein (niem.) • Campione d'Italia (wł.) • Ceuta (hiszp.) • Gibraltar (bryt.) • Gujana Francuska (fr.) • Gwadelupa (fr.) • Livigno (wł.) • Helgoland (niem.) • Madera (port.) • Martynika (fr.) • Melilla (hiszp.) • Reunion (fr.) • Saint-Barthélemy * (fr.) • Saint-Martin * (fr.) • Wyspy Alandzkie (fiń.) • Wyspy Kanaryjskie (hiszp.) Oficjalni kandydaci Chorwacja • Islandia • Macedonia • Turcja Terytoria, które wchodziły w skład EWG/UE Algieria (1958-1962 jako de iure część Francji) • Grenlandia (1973-1985) • Saint-Pierre i Miquelon (1976-1985 jako departament zamorski Francji) * do 22 lutego 2007 wchodził w skład UE jako integralna część Gwadelupy, ponownie jako część Unii od 1 grudnia 2009 p • d • e Strefa euro Członkowie UGiW i UE Austria • Belgia • Cypr • Finlandia • Francja • Grecja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Malta • Portugalia • Luksemburg • Niemcy • Słowacja • Słowenia • Włochy Członkowie UGiW spoza UE Monako • San Marino • Watykan Pozostałe państwa spoza UE Andora • Czarnogóra • Kosowo p • d • e Rada Europy Państwa członkowskie Albania • Andora • Armenia • Austria • Azerbejdżan • Belgia • Bośnia i Hercegowina • Bułgaria • Chorwacja • Cypr • Czarnogóra • Czechy • Dania • Estonia • Finlandia • Francja • Grecja • Gruzja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Islandia • Liechtenstein • Litwa • Luksemburg • Łotwa • Macedonia • Malta • Mołdawia • Monako • Niemcy • Norwegia • Polska • Portugalia • Rosja • Rumunia • San Marino • Serbia • Słowacja • Słowenia • Szwajcaria • Szwecja • Turcja • Ukraina • Węgry • Wielka Brytania • Włochy Kandydaci Białoruś Obserwatorzy Izrael • Japonia • Kanada • Meksyk • Stany Zjednoczone • Stolica Apostolska p • d • e Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE) Albania • Andora • Armenia • Austria • Azerbejdżan • Białoruś • Belgia • Bośnia i Hercegowina • Bułgaria • Chorwacja • Cypr • Czechy • Czarnogóra • Dania • Estonia • Finlandia • Francja • Gruzja • Grecja • Holandia • Hiszpania • Irlandia • Islandia • Kanada • Kazachstan • Kirgistan • Liechtenstein • Litwa • Luksemburg • Łotwa • Macedonia • Malta • Mołdawia • Monako • Niemcy • Norwegia • Polska • Portugalia • Rosja • Rumunia • San Marino • Serbia • Słowacja • Słowenia • Stany Zjednoczone • Szwajcaria • Szwecja • Tadżykistan • Turcja • Turkmenistan • Ukraina • Uzbekistan • Węgry • Wielka Brytania • Włochy p • d • e Światowa Organizacja Handlu (WTO) Albania • Angola • Antigua i Barbuda • Arabia Saudyjska • Argentyna • Armenia • Australia • Bahrajn • Bangladesz • Barbados • Belize • Benin • Birma • Boliwia • Botswana • Brazylia • Brunei • Burkina Faso • Burundi • Chile • Chiny • Chorwacja • Czad • Demokratyczna Republika Konga • Dominika • Dominikana • Dżibuti • Egipt • Ekwador • Fidżi • Filipiny • Gabon • Gambia • Ghana • Grenada • Gruzja • Gujana • Gwatemala • Gwinea • Gwinea Bissau • Haiti • Honduras • Hongkong • Indie • Indonezja • Islandia • Izrael • Jamajka • Japonia • Jordania • Kambodża • Kamerun • Kanada • Katar • Kenia • Kirgistan • Kolumbia • Kongo • Korea Południowa • Kostaryka • Kuba • Kuwejt • Lesotho • Liechtenstein • Macedonia • Madagaskar • Makau • Malawi • Malediwy • Malezja • Mali • Maroko • Mauretania • Mauritius • Meksyk • Mołdawia • Mongolia • Mozambik • Namibia • Nepal • Niger • Nigeria • Nikaragua • Norwegia • Nowa Zelandia • Oman • Pakistan • Panama • Papua-Nowa Gwinea • Paragwaj • Peru • Republika Południowej Afryki • Republika Środkowoafrykańska • Republika Zielonego Przylądka • Rwanda • Saint Kitts i Nevis • Saint Lucia • Saint Vincent i Grenadyny • Salwador • Senegal • Sierra Leone • Singapur • Sri Lanka • Stany Zjednoczone • Suazi • Surinam • Szwajcaria • Tanzania • Tajlandia • Tajwan • Togo • Tonga • Trynidad i Tobago • Tunezja • Turcja • Uganda • Ukraina • Urugwaj • Wenezuela • Wietnam • Wybrzeże Kości Słoniowej • Wyspy Salomona • Zambia • Zimbabwe • Zjednoczone Emiraty Arabskie • Unia Europejska, w tym poszczególne kraje członkowskie: Austria • Belgia • Bułgaria • Cypr • Czechy • Dania • Estonia • Finlandia • Francja • Grecja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Litwa • Luksemburg • Łotwa • Malta • Niemcy • Polska • Portugalia • Rumunia • Słowacja • Słowenia • Szwecja • Węgry • Wielka Brytania • Włochy p • d • e Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) Państwa członkowskie Australia • Austria • Belgia • Chile • Czechy • Dania • Finlandia • Francja • Grecja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Islandia • Japonia • Kanada • Korea Południowa • Luksemburg • Meksyk • Niemcy • Norwegia • Nowa Zelandia • Polska • Portugalia • Słowacja • Stany Zjednoczone • Szwajcaria • Szwecja • Turcja • Węgry • Wielka Brytania • Włochy • Unia Europejska (Komisja Europejska bierze udział w pracach OECD) Kandydaci Estonia • Izrael • Rosja • Słowenia Obserwatorzy Tajwan Współpracujący Brazylia • Chiny • Indie • Indonezja • Republika Południowej Afryki p • d • e Inicjatywa Środkowoeuropejska Albania • Austria • Białoruś • Bośnia i Hercegowina • Bułgaria • Czarnogóra • Chorwacja • Czechy • Macedonia • Mołdawia • Polska • Rumunia • Serbia • Słowacja • Słowenia • Ukraina • Węgry • Włochy

• Tę stronę ostatnio zmodyfikowano 00:26, 30 sie 2010.
• Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.

• Zasady ochrony prywatności
• O Wikipedii
• Informacje prawne