Moskwa

	Moskwa
Herb Moskwy	Flaga Moskwy
	; Moskwa
Państwo	Rosja
Obwód	moskiewski
Mer	Юрий Лужков; Jurij Łużkow
Powierzchnia	1 081 km²
Położenie	55° 45' N; 37° 37' E
Wysokość	150÷253 m m n.p.m.
Ludność (2010); • liczba ludności; • gęstość; • aglomeracja	; 10 509 592; 9 722,1 os./km²; 14 416 700
Nr kierunkowy	+7 495
Kod pocztowy	101000-129626
Tablice rejestracyjne	77, 97, 99, 177, 199
Podział miasta	10 okręgów (округов - okrugow) i 123 rejony (Райо́н - rajon)
	Położenie na mapie Rosji ; Moskwa
	Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
	Strona internetowa miasta

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Skocz do: nawigacji, szukaj

Ten artykuł dotyczy stolicy Rosji. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Na mapach: 55°45'N 37°37'E / 55.75, 37.617

Brama miejska na Placu Czerwonym

Plac Czerwony, w tle Mauzoleum Lenina

Moskiewskie Międzynarodowe Centrum biznesowe

Moskwa nocą. Na pierwszym planie most metra nad rzeką Moskwą. W tle z lewej tzw. "Biały Dom" obecnie siedziba rządu, wcześniej parlamentu - Rady Najwyższej RSFSR

Odbudowana w latach 90. Cerkiew Chrystusa Zbawiciela

Miejskie Muzeum Historyczne Miasta Moskwy na Placu Czerwonym

Moskwa (ros. Mocква /mɐ'skva/) – stolica Rosji i największe miasto tego kraju. Jest także największym miastem Europy, liczącym 10,47 mln mieszkańców (2008), przy czym cała aglomeracja liczy 14,6 mln. mieszkańców (2007)^[1]. Jeden z najważniejszych ośrodków politycznych, gospodarczych, kulturowych, religijnych, finansowych, edukacyjnych, komunikacyjnych oraz turystycznych Rosji.

Moskwa jest siedzibą najwyższych władz państwowych Rosji w tym: prezydenta, parlamentu (Dumy Państwowej i Rady Federacji) oraz rządu. W przeszłości miasto było stolicą: Księstwa Moskiewskiego (1213-1328), Wielkiego Księstwa Moskiewskiego (1328-1547), Carstwa Rosyjskiego (1547-1712), Rosji Radzieckiej (1917-1922) i Związku Radzieckiego (1922-1991). Moskwa jest także stolicą Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Znajduje się tu ponad 600 świątyń różnych wyznań, w tym Cerkiew Chrystusa Zbawiciela - największa na świecie cerkiew prawosławna, a także Monastyr Święto-Daniłowski, będący główną świątynią rosyjskiego prawosławia. Podczas II wojny światowej Moskwa jako jedyna stolica europejska odparła ataki niemieckie uzyskując tytuł "miasta-bohatera".

Miasto jest obecnie jednym z najważniejszych ośrodków finansowych świata. W rankingu miast światowych pod względem kosztów życia Moskwa zajęła w 2006 pierwsze miejsce jako najdroższe miasto świata, w 2009 była trzecia^[2]. W rankingu miast światowych miesięcznika "Forbes" Moskwa zajęła w 2008 pierwsze miejsce pod względem liczby zamieszkujących ją miliarderów^[3], w 2009 spadła na trzecie miejsce ^[4].

W 1990 roku historyczne centrum miasta (Kreml oraz Plac Czerwony wraz z nawiązującymi do nich obiektami) zostało wpisane na Listę światowego dziedzictwa UNESCO.

W 2009 roku, Moskwa była gospodarzem Eurowizji 2009, po ubiegłorocznym zwycięstwie Dimy Biłana z sumą 272 punktów. Było to pierwsze zwycięstwo Rosji na tym międzynarodowym festiwalu. Cały konkurs odbywał się w dniach 12,14 i 16 maja (2 półfinały i 1 finał) w Hali Olimpijskiej.

[edytuj] Geografia

[edytuj] Położenie

Moskwa położona jest nad rzeką Moskwą w Europie Wschodniej, w centrum Niżu Wschodnioeuropejskiego.

[edytuj] Klimat

Moskwa leży w strefie klimatów umiarkowanych. Na terenie zachodniej Rosji panuje klimat kontynentalny z odmianą wybitnie kontynentalną.

[edytuj] Podział administracyjny

Osobny artykuł: Podział administracyjny Moskwy.

Mapa podziału administracyjnego Moskwy

Moskwa jest miastem wydzielonym Federacji Rosyjskiej i stanowi jej odrębny podmiot. Jest też stolicą obwodu moskiewskiego, chociaż sama do niego nie należy. Moskwa dzieli się w pierwszym rzędzie na 10 okręgów i w drugim rzędzie na 123 rejony.

[edytuj] Historia

Najstarsze ślady osadnictwa na terenie Moskwy pochodzą z IV-III wieku p.n.e. W IX wieku osada muromska, od ok. 862 roku w granicach Rusi. Najstarszy zachowany zapis dotyczący Moskwy pochodzi z 1147 roku, kiedy to Jerzy Dołgoruki wydał rozkaz zbudowania na Wzgórzu Borowickim drewnianej baszty, dając tym samym początek kremlowi moskiewskiemu. W 1156 roku miasto zostało otoczone murami obronnymi. W 1237 roku Moskwa została zdobyta i częściowo zniszczona przez Batu-chana. W 1263 roku wielki książę włodzimierski Aleksander Newski wydzielił w ramach swego państwa Księstwo Moskiewskie, które zostało specjalnie utworzone dla jego najmłodszego syna - Daniela. Stolicą księstwa od początku jego istnienia była Moskwa odznaczająca się dogodnym położeniem geograficznym, z dala od Złotej Ordy, z której strony można się było spodziewać najazdów i umiejscowieniem na wewnątrzruskich szlakach handlowych, które dostarczały miastu poważnych środków finansowych. Dzięki długim okresom pokoju w początkowej historii Księstwa Moskiewskiego szybko wzrastała liczba ludności miasta.

[edytuj] Stolica Wielkiego Księstwa

Z walk o sukcesję po Aleksandrze Newskim na Rusi zwycięsko wyszło niewielkie Księstwo Moskiewskie, w którym od 1263 na tronie zasiadał najmłodszy syn Aleksandra, Daniel, założyciel moskiewskiej linii Rurykowiczów. Za panowania Daniela wybudowano w Moskwie m.in. Monastyr Święto-Daniłowski (1300) - obecnie jedną z rezydencji patriarchów Moskwy i Wszechrusi.

W 1325 roku metropolita Rusi Piotr przeniósł swą siedzibę z Włodzimierza (dokąd wcześniej była przeniesiona z Kijowa) do Moskwy. W 1328 roku wielki książę włodzimierski, Iwan I Kalita, przeniósł na stałe do rodzimej Moskwy także stolicę wielkiego księstwa, co dało początek Wielkiemu Księstwu Moskiewskiemu. Prestiż miasta w owym czasie nieustannie wzrastał. Książęta moskiewscy jako spadkobiercy Wielkiego Księstwa Włodzimierskiego posiadali zwierzchnictwo nad pozostałymi księstwami ruskimi. W mieście osiedlała się ruska inteligencja (duchowieństwo, bojarzy) m.in. z Kijowa i Włodzimierza. Iwan Kalita ufortyfikował Moskwę i otoczył kreml nową, dębową palisadą a także ufundował m.in. kamienny Sobór Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny (1326). Do najznaczniejszych obiektów w Moskwie z tego okresu należą także: Plac Czerwony, Monastyr Czudowski (1358) i Monastyr Wozniesieński (1389). Nadal jednak wielcy książęta moskiewscy (do końca XIV wieku) najpierw obejmowali władzę we Włodzimierzu i tytułowali się wielkimi książętami włodzimierskimi. W 1382 roku miasto zostało zdobyte przez Tatarów i w znacznej mierze zniszczone. Odbudowa miasta trwała wiele lat.

[edytuj] Stolica Carstwa

Po upadku Konstantynopola (1453) Moskwa zyskała na znaczeniu jako spadkobierczyni Bizancjum, co podkreślić miało małżeństwo Iwana III z Zofią Paleolog, bratanicą ostatniego cesarza bizantyjskiego Konstantyna XI Dragazesa, a także przejęcie bizantyjskiego dwugłowego orła jako herbu państwa oraz bizantyjskiego ceremoniału dworskiego. Aspiracje Wielkiego Księstwa Moskiewskiego sformułowano w tezie o Moskwie jako "trzecim Rzymie". Moskwa miała się stać nową stolicą prawosławnego świata. Kreml moskiewski został w latach 1485–1495 rozbudowany według projektu włoskich architektów renesansowych Pietra Solariego i Marco Ruffo, którzy nadali mu dzisiejszy wygląd. Cerkwie moskiewskie były często bogato zdobione freskami m.in. w Soborze Zwiastowania na kremlu (1405) oraz licznymi ikonami autorstwa Teofana Greka, Andrieja Rublowa i Prochora z Gorodca. W latach 1475–1479 został przebudowany przez Aristotele'a Fioravantiego Sobór Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. W latach 1555–1560 architekci Barma i Postnik Jakowlew zbudowali na Placu Czerwonym Cerkiew Wasyla Błogosławionego, która stała się symbolem miasta.

Miasto szybko przekształciło się w wielki ośrodek handlowy, rzemieślniczy, stało się centrum kultury ogólnoruskiej. W XVI w. kremlowską twierdzę otoczono murem, zachowanym do czasów współczesnych. Za czasów panującego w Moskwie w latach 1533-1584 Iwana IV Groźnego miasto otrzymało połączenie morskie, poprzez Morze Białe, z krajami Europy Zachodniej.

[edytuj] Wielka Smuta

Osobny artykuł: Dymitriady.

W czasie Wielkiej Smuty i wojny polsko-rosyjskiej 1609–1618, w roku 1610, po zwycięstwie nad wojskami rosyjskimi w bitwie pod Kłuszynem oddziały polskie pod wodzą hetmana polnego koronnego Stanisława Żółkiewskiego wkroczyły do stolicy Rosji, okupując ją do 1612. W sierpniu 1612 wybuchło w Moskwie powstanie mieszczan pod wodzą kupca Minina skierowane przeciw okupacji polskiej, w wyniku którego Polacy zostali wyparci z miasta. 1 września 1612 rozpoczęła się bitwa pod Moskwą stoczona pomiędzy rosyjskim pospolitym ruszeniem i armią polsko-litewską, która zakończyła się zwycięstwem Rosjan. 7 listopada skapitulował ostatni polski garnizon przebywający na Kremlu.

W 1613 Sobór Ziemski, zwołany w Moskwie przez mieszczan i szlachtę rosyjską, obrał na cara księcia Michała Romanowa. Dał on początek nowej dynastii, panującej w Rosji do 1917 i zakończył okres Wielkiej Smuty.

[edytuj] Rządy Piotra I

W 1712 Piotr I przeniósł stolicę z Moskwy do Petersburga, nowo powstałego miasta nad Newą. Moskwa pozostała jednak centralnym ośrodkiem imperium i nadal się rozwijała. W 1755 z inicjatywy Michaiła Łomonosowa założono w Moskwie pierwszy rosyjski uniwersytet noszący obecnie jego imię.

[edytuj] XIX wiek

W 1812 Moskwę okupowała Wielka Armia napoleońska. Rosjanie wypuszczając wcześniej więźniów nakazali im podpalić miasto, aby wojska napoleońskie nie miały gdzie się zatrzymać ^{[potrzebne źródło]}. W wyniku odcięcia znacznej części dostaw żywności przez rosyjskich powstańców oraz armię rosyjską, która stosowała podjazdową strategię walki i wydłużenia linii komunikacyjnych, a także braku miejsca do zakwaterowania wynikłego z pożaru, w którym uległo spaleniu ponad 70 procent zabudowy przy zbliżającej się zimie oraz braku nadziei na kapitulację Rosjan, Napoleon po 35 dniach okupacji nakazał odwrót.

W 1856 roku została założona przez Pawła Trietiakowa Galeria Trietiakowska, gromadząca obecnie jedną z największych i najbardziej znaczących w świecie kolekcji dzieł sztuk pięknych, zwłaszcza z zakresu malarstwa. W 1898 roku rozpoczęto budowę Muzeum Sztuk Pięknych w Moskwie. Otwarcia dokonano 31 maja 1912 roku nadając muzeum nazwę Muzeum Sztuk Pięknych im. Aleksandra III. Instytucję przemianowano na Muzeum Sztuk Pięknych im. Puszkina w 1937 roku dla uczczenia setnej rocznicy śmierci poety. Od 1981 roku Muzeum Puszkina gości doroczny międzynarodowy festiwal muzyki Wieczory Grudniowe Światosława Richtera ^[5]

Po zniesieniu obowiązku pańszczyzny w 1861, rozpoczął się masowy napływ do miasta chłopów, powstawały liczne fabryki i zakłady przemysłowe.

[edytuj] Wiek XX i XXI

W marcu 1918 utworzony przez bolszewików rząd przeniósł swą siedzibę do Moskwy. W 1919 r. aktor i reżyser Władimir Gardin otworzył w Moskwie Instytut Kinematografii – najstarszą uczelnię filmową na świecie. Podczas II wojny światowej moskiewska bitwa w 1941 ocaliła miasto. Po II wojnie światowej nadal się rozwijało. Po rozpadzie ZSRR i tzw. puczu sierpniowym (19-21 sierpnia 1991) Moskwa stała się stolicą Rosji, która w tym czasie proklamowała niepodległość.

Obecnie Moskwa jest "najwyższym" miastem Europy; obecnie są tu ulokowane najwyższe wieżowce na kontynencie, w tym egzemplarze w budowie.

[edytuj] Katastrofy i zamachy terrorystyczne

1977 - Zamach bombowy w moskiewskim metrze na linii Filiewskiej.
25 lutego 1977 - Pożar w Hotelu Rossija, największym hotelu w Europie. 42 ofiary śmiertelne, 50 osób rannych.
20 października 1982 - 60 ludzi stratowano w czasie wychodzenia z meczu Pucharu UEFA
Wrzesień 1999 - Zamachy bombowe na budynki mieszkalne w Moskwie i innych miastach Rosji.
Sierpień 2000 - Wybuch bomby w przejściu podziemnym przy placu Puszkina.
27 sierpnia 2000 - Pożar wieży telewizyjnej w Ostankino.
23 października 2002 - Atak na moskiewski teatr na Dubrowce.
6 lutego 2004 - Eksplozja bomby w moskiewskim metrze w pobliżu stacji Awtozawodzka. 42 ofiary śmiertelne.
31 sierpnia 2004 - Detonacja bomby przez dwóch zamachowców-samobójców koło stacji metra Ryska (Ryżskaja). 10 ofiar śmiertelnych.
W nocy z 22 na 23 lutego 2006 zawaliła się hala targowa na Targowisku Basmannym w Moskwie. Co najmniej 58 osób zginęło. Podejrzewanym powodem jest niewłaściwa eksploatacja budynku lub wada konstrukcyjna.
29 marca 2010 - Zamachy w metrze moskiewskim wyniku których życie traci co najmniej 41 osób.

[edytuj] Zabytki i miejsca warte odwiedzenia

Kreml moskiewski
Plac Czerwony a na nim m.in. Cerkiew Wasyla Błogosławionego, GUM i Mauzoleum Lenina
Klasztor i cmentarz Nowodziewiczy
Cmentarz Wagańkowski
Galeria Trietiakowska
Patriarsze Prudy
ulice Arbat i Nowy Arbat
Łubianka przy placu Łubiańskim
Synagoga Chóralna
pałac Kuskowo
taras widokowy na Worobiowych Gorach naprzeciwko Uniwersytetu Moskiewskiego im. Michaiła Łomonosowa

[edytuj] Demografia

Wg oficjalnych statystyk Moskwa zaledwie przekroczyła 10 milionów mieszkańców. Nieoficjalne źródła głoszą jednak, że w Moskwie może żyć nawet 15 000 000 osób. Dokładna ocena jest bardzo trudna ze względu na dużą ilość nielegalnych imigrantów w mieście i korupcję panującą w administracji zajmującej się meldunkami. Zezwolenie na meldunek w Moskwie, jest w dalszym ciągu trudne do otrzymania legalną drogą, nawet dla obywateli Rosji, pomimo niezgodności ograniczeń w tym zakresie z konstytucją kraju. W 2007 w Moskwie zarejestrowanych było 1,26 miliona zagranicznych pracowników. Ocenia się jednak, że oprócz nich bez zezwolenia pracować może w mieście do 2 mln.osób nie posiadających obywatelstwa rosyjskiego.

[edytuj] Historia populacji

Rok	Populacja
1400	40 000
1638	200 000
1710▼	160 000
1725	145 000

Rok	Populacja
1738▼	138 400
1775	161 000
1785	188 700
1811	270 200
1813▼	215 000
1825	241 500
1840	349 100
1856	368 800
1868	416 400
1871	601 969
1888	753 459

Rok	Populacja
1897	1 038 600
1912	1 617 157
1920▼	1 027 300
1926	2 101 200
1939	4 609 200
1959	6 133 100
1970	7 194 300
1979	8 142 200
1989	8 972 300
2002	10 383 000
2007	11 273 400

[edytuj] Dzisiejsza Moskwa

[edytuj] Gospodarka

Panorama centrum finansowego Moskwy.

Moskwa jest najbogatszym i najbardziej dynamicznie rozwijającym się miastem w całej Rosji. W rankingu miast światowych miesięcznika "Forbes" Moskwa zajęła w 2008 pierwsze miejsce pod względem liczby mieszkających w nich miliarderów^[6]. W mieście zarejestrowana jest też większość największych rosyjskich i międzynarodowych przedsiębiorstw działających w Rosji, co przekłada się na znaczące dochody miasta. Niektóre państwowe giganty, jak na przykład monopolista "Gazprom", pomimo że ich główne siedziby znajdują się de facto w Moskwie, zarejestrowane są jednak w Sankt Petersburgu. Wiązane jest to najczęściej z naciskiem byłego prezydenta Władymira Putina na zapewnienie środków rozwojowych swojemu miastu rodzinnemu nad Newą.

Rozwój gospodarczy miasta w ostatnich latach wiąże się z jego dynamiczną rozbudową i przebudową. Wiele starych budynków, w szczególności bloki mieszkalne z lat 50. i 60. tzn. "Chruszczowki" czy też "Chruszczoby" jest systematycznie wyburzanych i zastępowanych przez nowoczesną architekturę. Niekiedy burzy się jednak także obiekty zabytkowe a zastępują je budynki kontrowersyjne z punktu widzenia architektonicznego. Przykładem takiego działania jest renowacja XIX-wiecznego kompleksu budynków "Sriednie Targowyje Riady" przy Placu Czerwonym, naprzeciw Cerkwi Wasyla Błogosławionego. Pod koniec 2006 wyburzono wewnętrzną część zabytkowego zespołu. W tym samym roku zburzono także położony nieopodal gigantyczny Hotel Rossija z lat 60. Na jego miejscu ma powstać nowoczesne centrum handlowe. Z modernizacją architektury miasta wiąże się także kontrowersyjny proces wysiedlania uboższych mieszkańców z centralnych i prestiżowych dzielnic.

[edytuj] Architektura wieżowcowa

Wieżowiec "Triumph Palace" w Moskwie - trzeci pod względem wysokości budynek w Europie.

Osobny artykuł: Lista najwyższych budynków w Moskwie.

Osobny artykuł: Moskiewskie City.

Symbolem architektonicznego renesansu Moskwy są wznoszone w ostatnich latach nowoczesne wieżowce. Do ukończonych należy m.in. tzw. Triumph Palace będący aktualnie najwyższym budynkiem w Europie. W tej roli zastąpić ma go wkrótce jeszcze wyższy budowany właśnie drapacz chmur pod nazwą Federation Tower, który powstaje w ramach kompleksu "Moskiewskie City" ("Москва-Сити" lub też "Moscow International Business Center").

Oprócz budowy nowoczesnych budynków biurowych i mieszkalnych po 1990 odbudowano w Moskwie szereg mających symboliczne znaczenie zabytków zburzonych w latach komunistycznych. Do najsłynniejszych przedsięwzięć w tym zakresie należy odbudowa Cerkwi Chrystusa Zbawiciela.

[edytuj] Koszty życia

Wraz z rozwojem gospodarczym miasta i ciągłym napływem do niego inwestorów oraz nowych mieszkańców systematycznie rosną w Moskwie koszty życia. Ceny mieszkań od wielu lat mają tendencję wzrostową i osiągają w centrum miasta wysokości porównywalne z największymi metropoliami światowymi. W rankingu miast światowych pod względem kosztów życia cudzoziemców firmy Mercer Human Resources Consulting z 2006 Moskwa zajęła pierwsze miejsce jako najdroższe miasto świata. Ocena ta jest jednak często krytykowana, a nie ulega jednocześnie wątpliwości, że koszty życia dla osób niekorzystających ze specjalnych instytucji dla nieznających języka rosyjskiego pracowników przedsiębiorstw zagranicznych są znacznie niższe. Hogg Robinson Group w swoim rankingu kosztów pokojów hotelowych umieściła w 2008 Moskwę także na pierwszym miejscu jako najdroższe w tym zakresie miasto świata.

[edytuj] Nauka i edukacja

Moskwa jest najważniejszym ośrodkiem naukowym w Rosji. Tu swoją główną siedzibę ma Rosyjska Akademia Nauk i jej liczne instytuty. W Moskwie znajduje się także największe skupisko wyższych uczelni w kraju. Wśród 60 uczelni państwowych o statusie uniwersytetu do najważniejszych należą:

Uniwersytet Moskiewski - MGU.
Moskiewski Państwowy Instytut Stosunków Międzynarodowych - MGIMO.
Rosyjska Akademia Sztuki Teatralnej - GITIS.
Wszechrosyjski Państwowy Instytut Kinematografii im. S.A. Gierasimowa - WGIK.
Państwowy Instytut Języka Rosyjskiego im. A.S. Puszkina - GIRJ.

[edytuj] Transport

Trolejbus marki ZiU-9 na ulicy Twerskiej w Moskwie 2006

Stacja Kijowska metra moskiewskiego

W Moskwie zarejestrowanych jest ok. 2,5 miliona samochodów. Niedostosowana do takiej ilości pojazdów sieć drogowa miasta jest notorycznie przeciążona. Podstawą jej struktury są obwodnice: począwszy do okalającego ścisłe centrum "Pierścienia Bulwarowego" (Bulwarnoje Kolco), poprzez "Pierścień Sadowy" (Sadowoje Kolco) wyznaczający granice śródmieścia, następnie zakończony w 2004 "Trzeci Pierścień Transportowy" (Trietje Transportnoje Kolco) a skończywszy na wielkiej obwodnicy miasta znanej pod nazwą MKAD. W budowie znajduje się już "Czwarty Pierścień Transportowy".

Systemem rozbudowanej naziemnej komunikacji miejskiej zarządza Mosgortrans (Мосгортранс), w skład którego wchodzą:

Sieć linii autobusowych
Sieć linii tramwajowych (od 1899)
Sieć linii trolejbusowych (od 1933)

Transport publiczny uzupełnia duża ilość mikrobusów znanych jako Marszrutki kursujących wzdłuż linii autobusowych, trolejbusowych i tramwajowych.

[edytuj] Metro

Osobny artykuł: Metro w Moskwie.

Ważnym środkiem transportu w Moskwie jest metro. Pierwszą stację moskiewskiego metra uruchomiono w 1935, a składają się na nie: 173 stacje, 12 linii i torowiska o łącznej długości 278,8 km.